Shloka 19
Kuntī–Karṇa Saṃvāda: Lineage Disclosure and Appeal to Fraternal Dharma
प्रसादयितुमासाद्य दर्शयन्ती यथातथम् | “इसने सदा पाण्डवोंका बड़ा भारी अनर्थ करनेके लिये हठ ठान लिया है। साथ ही कर्ण अत्यन्त बलवान् भी है। यह बात इस समय मेरे हृदयको दग्ध किये देती है। अच्छा, आज मैं कर्णके मनको पाण्डवोंके प्रति प्रसन्न करनेके लिये उसके पास जाऊँगी और यथार्थ सम्बन्धका परिचय देती हुई उससे बातचीत करूँगी ।। तोषितो भगवान् यत्र दुर्वासा मे वरं ददौ,“जब मैं पिताके घर रहती थी, उन्हीं दिनों अपनी सेवाओंद्वारा मैंने भगवान् दुर्वासाको संतुष्ट किया और उन्होंने मुझे यह वर दिया कि मन्त्रोच्चारणपूर्वक आवाहन करनेपर मैं किसी भी देवताको अपने पास बुला सकती हूँ। मेरे पिता कुन्तिभोज मेरा बड़ा आदर करते थे। मैं राजाके अन्तःपुरमें रहकर व्यथित हृदयसे मन्त्रोंके बलाबल और ब्राह्मणकी वाक॒शक्तिके विषयमें अनेक प्रकारका विचार करने लगी
vaiśaṃpāyana uvāca | prasādayitum āsādya darśayantī yathātatham | "asne sadā pāṇḍavānāṃ baḍā bhārī anartha karne ke liye haṭh ṭhān liyā hai | sātha hī karṇa atyanta balavān bhī hai | yaha bāta isa samaya mere hṛdaya ko dagdha kiye detī hai | acchā, āja maiṃ karṇa ke mana ko pāṇḍavoṃ ke prati prasanna karne ke liye uske pāsa jāūṃgī aura yathārtha sambandha kā paricaya detī huī usse bātacīta karūṃgī || toṣito bhagavān yatra durvāsā me varaṃ dadau, "jab maiṃ pitā ke ghara rahatī thī, unhīṃ dinoṃ apnī sevāoṃ dvārā maine bhagavān durvāsā ko saṃtuṣṭa kiyā aura unhoṃne mujhe yaha vara diyā ki mantroccāraṇapūrvaka āvāhana karne para maiṃ kisī bhī devatā ko apne pāsa bulā saktī hūṃ | mere pitā kuntibhoja merā baḍā ādara karte the | maiṃ rājā ke antaḥpura meṃ rahkar vyathita hṛdaya se mantroṃ ke balābala aura brāhmaṇa kī vākśakti ke viṣaya meṃ aneka prakāra kā vicāra karne lagī"
વૈશમ્પાયન બોલ્યા— તેને પ્રસન્ન કરવા અને યથાર્થ વાત જેવી છે તેવી પ્રગટ કરવા તે મનમાં વિચારવા લાગી— “આ માણસ સદા પાંડવોનું ભારે અનર્થ કરવા હઠપૂર્વક નક્કી કરી બેઠો છે; અને કર્ણ પણ અત્યંત બલવાન છે. આ વિચાર આ ક્ષણે મારા હૃદયને દહાવે છે. તેથી આજે હું કર્ણ પાસે જઈશ, પાંડવો પ્રત્યે તેનું મન અનુકૂળ કરીશ અને આપણો સાચો સંબંધ પ્રગટ કરતાં તેની સાથે વાત કરીશ.” “પૂર્વે, જ્યારે હું પિતાના ઘરમાં રહેતી હતી, ત્યારે સેવાથી મેં ભગવાન ઋષિ દુર્વાસાને પ્રસન્ન કર્યા; તેમણે મને એવો વર આપ્યો— યોગ્ય મંત્રોચ્ચારપૂર્વક આવાહન કરું તો હું ઇચ્છિત કોઈપણ દેવતાને પોતાના પાસે બોલાવી શકું. મારા પિતા કુન્તિભોજ મને બહુ માન આપતા. પરંતુ રાજાના અંતઃપુરમાં રહેતાં, વ્યથિત હૃદયથી હું મંત્રોના બળાબળ અને બ્રાહ્મણની વાણીની પ્રચંડ શક્તિ વિષે અનેક રીતે વિચારવા લાગી.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights ethical responsibility in crisis: Kuntī seeks reconciliation and truth-telling to prevent harm, while also acknowledging the dangerous potency of mantras and speech—powers that must be handled with restraint and foresight.
Kuntī resolves to approach Karṇa to soften his hostility toward the Pāṇḍavas and to reveal their true relationship. She recalls her earlier life in Kuntibhoja’s house, where she pleased the sage Durvāsā and received a boon enabling her to summon deities through mantra-invocation.