Shloka 39
उद्योगपर्व अध्याय १३३ — संजये मातृउपदेशः
Udyoga Parva Adhyaya 133 — A Mother’s Counsel to Saṃjaya
उद्यच्छेदेव न नमेदुद्यमो होव पौरुषम् । अप्यपर्वणि भज्येत न नमेतेह कस्यचित्,सदा उद्यम करे, किसीके आगे सिर न झुकावे। उद्यम ही पुरुषार्थ है। असमयमें नष्ट भले ही हो जाय, परंतु किसीके आगे नतमस्तक न हो
udyacchedeva na named udyamo hi vai pauruṣam | apy aparvaṇi bhajyeta na namet iha kasyacit | sadā udyamaṃ kuryāt, kasyacid agre śiraḥ na jhūkayet | udyama eva puruṣārthaḥ | asamaye naṣṭo bhaved api, parantu kasyacid agre natamastakaḥ na bhavet |
કાપી નાખે તો પણ ન નમે; ઉદ્યમ જ પૌરુષ છે. સમય પહેલાં તૂટી જાય તોય અહીં કોઈની સામે નમવું નહીં।
पुत्र उवाच
Educational Q&A
The verse teaches uncompromising self-respect and steadfast effort: one should keep striving and refuse servile submission, even if that stance leads to premature ruin.
In Udyoga Parva’s counsel-filled setting, the speaker identified as ‘the son’ delivers a forceful maxim on valor and conduct—equating true puruṣārtha with relentless udyama and rejecting humiliation or surrender before others.