Shloka 346
Udyoga Parva Adhyāya 132 — Vidura’s Counsel on Udyama, Yaśas, and Kṣātra-Dharma
आयसं हृदयं कृत्वा मृगयस्व पुन: स्वकम् | पराजयके कारण जो लोकमें तेरी निन्दा और तिरस्कार हो रहे हैं, इन सब दोषोंसे तू स्वयं ही अपने-आपको मुक्त कर और अपने हृदयको लोहेके समान दृढ़ बनाकर पुन: अपने योग्य पद (राज्यवैभव)-का अनुसंधान कर
āyasaṃ hṛdayaṃ kṛtvā mṛgayasva punaḥ svakam | parājayakāraṇajo loke te nindā-tiraskārau bhavataḥ, etān sarvān doṣān tvam svayam eva ātmānaṃ mocaya; hṛdayaṃ lohasamaṃ dṛḍhaṃ kṛtvā punaḥ svayogya-pada-rājya-vaibhavasya anusandhānaṃ kuru ||
વાયુદેવે કહ્યું—હૃદયને લોખંડ સમું દૃઢ બનાવીને જે તારો અધિકાર છે તે ફરી શોધ. પરાજયના કારણે જગતમાં તારી નિંદા અને તિરસ્કાર થાય છે; પોતાના પ્રયત્નથી આ બધા દોષોથી પોતાને મુક્ત કર. લોખંડ જેવી દૃઢ પ્રતિજ્ઞા કરીને ફરી તારા યોગ્ય પદ—રાજ્યવૈભવ અને સર્વભૌમત્વ—નું અનુસંધાન કર.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
One should take responsibility for one’s downfall, remove personal faults through self-effort, and regain rightful standing with unwavering, iron-like resolve—especially in the context of a ruler’s duty to uphold honor and sovereignty.
Vāyu-deva addresses a defeated figure, urging him not to collapse under public blame and contempt, but to strengthen his heart, correct the causes of defeat, and strive again for the position and royal prosperity that properly belong to him.