Shloka 41
उद्योगपर्व — गान्धारी-उपदेशः
Udyoga Parva — Gandhārī’s Counsel to Duryodhana
अपि चाप्यवददू राजन् परमेष्ठी प्रजापति: । व्यूढे देवासुरे युद्धे5 भ्युद्यतेष्वायुधेषु च,'राजन्! इसके सिवा एक और उदाहरण लीजिये। एक समय प्रजापति ब्रह्माजीने जो बात कही थी, वही बता रहा हूँ। देवता और असुर युद्धके लिये मोर्चे बाँधकर खड़े थे। सबके अस्त्र-शस्त्र प्रहारके लिये ऊपर उठ गये थे। सारा संसार दो भागोंमें बँटकर विनाशके गर्तमें गिरना चाहता था। भारत! उस अवस्थामें सृष्टिकी रचना करनेवाले लोकभावन भगवान् ब्रह्माजीने स्पष्टरूपसे बता दिया कि इस युद्धमें दानवोंसहित दैत्यों तथा असुरोंकी पराजय होगी। आदित्य, वसु तथा रुद्र आदि देवता विजयी होंगे। देवता, असुर, मनुष्य, गन्धर्व, नाग तथा राक्षस--ये युद्धमें अत्यन्त कुपित होकर एक-दूसरेका वध करेंगे
api cāpy avadad rājan parameṣṭhī prajāpatiḥ | vyūḍhe devāsure yuddhe ’bhyudyateṣv āyudheṣu ca ||
રાજન! વધુમાં સાંભળો—દેવાસુર યુદ્ધમાં બંને પક્ષો વ્યૂહબદ્ધ ઊભા હતા અને શસ્ત્રો પ્રહાર માટે ઊંચા ઉઠ્યા હતા ત્યારે પરમેષ્ઠી પ્રજાપતિએ આ વચન કહ્યું હતું।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when war becomes imminent and weapons are raised, the epic frames events within a larger moral-cosmic order: authoritative speech (here, Prajāpati/Brahmā) interprets violence not as mere chaos but as something judged and directed by overarching principles of order and destiny.
Vaiśampāyana addresses the king and introduces an illustrative precedent: he recalls a moment when Prajāpati Parameṣṭhin spoke during a fully marshalled devas–asuras battle, at the very instant weapons were lifted—setting up a prophetic or decisive pronouncement about the conflict.