Shloka 25

Udyoga-parva Adhyāya 126 — Kṛṣṇa’s Indictment of Misrule and the Varuṇa Analogy (कृष्णवाक्यं–धर्मपाशदृष्टान्तः)

Devanagari script

प्रियमाणे महाबाहौ मयि सम्प्रति केशव । यावद्धि तीक्षणया सूच्या विध्येदग्रेण केशव । तावदप्यपरित्याज्यं भूमेर्न: पाण्डवान्‌ प्रति,“केशव! इस समय मुझ महाबाहु दुर्योधनके जीते-जी पाण्डवोंको भूमिका उतना अंश भी नहीं दिया जा सकता, जितना कि एक बारीक सूईकी नोकसे छिद सकता है

Transliteration

priyamāṇe mahābāhau mayi samprati keśava | yāvaddhi tīkṣṇayā sūcyā vidhyedagreṇa keśava | tāvadapy aparityājyaṃ bhūmer naḥ pāṇḍavān prati ||

Translation

વૈશંપાયન બોલ્યા—હે કેશવ! હું મહાબાહુ દુર્યોધન જીવિત હોઉં ત્યાં સુધી પાંડવો પ્રત્યે અમારી ભૂમિનો ત્યાગ કરવો નથી; તીક્ષ્ણ સોયની અણી જેટલી ભૂમિ ભેદી શકે, એટલી પણ આપવાની નથી.

Word by Word

प्रियमाणेwhile (I am) being pleased / when pleased

महाबाहौO mighty-armed one

मयिin me / towards me

सम्प्रतिnow, at present

केशवO Keshava

यावत्as much as; so long as

हिindeed, for

तीक्षणयाwith a sharp (one)

सूच्याwith a needle

विध्येत्would pierce

अग्रेणwith the tip/point

केशवO Keshava

तावत्so much; to that extent

अपिeven

अपरित्याज्यम्not to be given up; not to be relinquished

भूमेःof land/earth

नःof us / our

पाण्डवान्the Pandavas

प्रतिtowards; with respect to

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

Keśava (Kṛṣṇa)

Duryodhana (implied by ‘mayi… mahābāhau’ and context)

Pāṇḍavas

needle (sūcī)

tip/point (agra)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes