Shloka 1

उद्योगपर्व — अध्याय १२५: दुर्योधनस्य प्रत्युत्तरम्

Duryodhana’s Reply in the Kuru Assembly

Devanagari script

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धृतराष्ट्रका कथन सुनकर युद्धमें जनसंहारकी सम्भावनासे समान-रूपसे दुःखका अनुभव करनेवाले भीष्म और द्रोणाचार्यने गुरुजनोंकी आज्ञाका उल्लंघन करनेवाले दुर्योधनसे इस प्रकार कहा--

Transliteration

Vaiśampāyana uvāca—Janamejaya! Dhṛtarāṣṭrasya vacanaṃ śrutvā yuddhe janasaṃhārasya sambhāvanayā samāna-rūpeṇa duḥkham anubhavantaḥ Bhīṣmaḥ Droṇācāryaś ca gurujanājñā-laṅghanakāriṇaṃ Duryodhanaṃ prati evam ūcatuḥ—

Translation

વૈશંપાયને કહ્યું—જનમેજય! ધૃતરાષ્ટ્રના વચન સાંભળીને યુદ્ધમાં જનક્ષયની શક્યતાથી સમાન રીતે દુઃખિત ભીષ્મ અને દ્રોણાચાર્યે, વડીલોની આજ્ઞાનો ભંગ કરનાર દુર્યોધનને આ રીતે કહ્યું.

Word by Word

• वैशम्पायनः: Vaiśampāyana
• वैशम्पायनः: Karta
• Type: Noun
• Root: वैशम्पायन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect, 3, Singular, Parasmaipada

• जनमेजय: O Janamejaya
• Type: Noun
• Root: जनमेजय
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• धृतराष्ट्रस्य: of Dhṛtarāṣṭra
• Type: Noun
• Root: धृतराष्ट्र
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• वचनम्: speech/statement
• वचनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वचन
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• श्रुत्वा: having heard
• Type: Verb
• Root: श्रु
• Form: क्त्वा (absolutive), Active

• युद्धे: in war
• युद्धे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: युद्ध
• Form: Neuter, Locative, Singular

• जनसंहारस्य: of the slaughter of people
• Type: Noun
• Root: जनसंहार
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• सम्भावनया: by/through the possibility
• सम्भावनया: Karana
• Type: Noun
• Root: सम्भावना
• Form: Feminine, Instrumental, Singular

• समरूपेण: equally, in the same manner
• समरूपेण: Karana
• Type: Adjective
• Root: समरूप
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दुःख
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• अनुभवन्तौ: experiencing
• अनुभवन्तौ: Karta
• Type: Verb
• Root: अनुभव
• Form: शतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Dual

• भीष्मः: Bhīṣma
• भीष्मः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीष्म
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• द्रोणाचार्यः: Droṇācārya
• द्रोणाचार्यः: Karta
• Type: Noun
• Root: द्रोणाचार्य
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• गुरुजनानाम्: of the elders/teachers
• Type: Noun
• Root: गुरुजन
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• आज्ञाम्: command
• आज्ञाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आज्ञा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• उल्लङ्घयन्तम्: transgressing/violating
• Type: Verb
• Root: उल्लङ्घ्
• Form: शतृ (present active participle), Masculine, Accusative, Singular

• दुर्योधनम्: Duryodhana
• दुर्योधनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दुर्योधन
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• एवम्: thus
• Type: Indeclinable
• Root: एवम्

• ऊचतुः: said (the two spoke)
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect, 3, Dual, Parasmaipada

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Janamejaya
• Dhṛtarāṣṭra
• Bhīṣma
• Droṇācārya
• Duryodhana
• yuddha (war)
• janasaṃhāra (mass slaughter)