Shloka 6
Vṛtra’s Cosmic Threat, Viṣṇu’s Upāya, and the Conditional Vulnerability
Udyoga-parva 10
Devanagari script
ऊचुश्न सर्वे देवेशं विष्णु वृत्रभयार्दिता: । त्रयो लोकास्त्वया क्रान्तास्त्रिभिर्विक्रमणै: पुरा
Translation
વૃત્રાસુરના ભયથી વ્યાકુળ થયેલા તેઓ સૌ દેવેશ્વર ભગવાન વિષ્ણુને બોલ્યા—“પ્રભુ! પૂર્વકાળે તમે તમારા ત્રણ વિક్రమોથી સમગ્ર ત્રિલોકને આવરી લીધો હતો.”
Word by Word
ऊचुःthey said
ऊचुः:
TypeVerb
Rootवच् (ब्रू)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
देवेशम्the lord of the gods
देवेशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवेश
FormMasculine, Accusative, Singular
विष्णुम्Vishnu
विष्णुम्:
Karma
TypeNoun
Rootविष्णु
FormMasculine, Accusative, Singular
वृत्रof Vritra
वृत्र:
TypeNoun
Rootवृत्र
FormMasculine, Genitive, Singular
भयby fear
भय:
Karana
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Instrumental, Singular
आर्दिताःafflicted, distressed
आर्दिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootआर्दित (आर्द्/अर्द् धातु-निष्पन्न कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Plural, Passive sense (past participle)
त्रयःthree
त्रयः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
लोकाःworlds
लोकाः:
Karta
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Nominative, Plural
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Instrumental, Singular
क्रान्ताःstepped over / traversed / measured
क्रान्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रान्त (क्रम् धातु-निष्पन्न कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Plural, Passive sense (past participle)
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootत्रि
Form—, Instrumental, Plural
विक्रमणैःstrides, steps
विक्रमणैः:
Karana
TypeNoun
Rootविक्रमण
FormNeuter, Instrumental, Plural
पुराformerly, in olden times
पुरा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुरा
Speaker
शल्य उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes