Shloka 26
Gāndhārī’s Lament and the Identification of Duḥśāsana (स्त्रीपर्व, अध्याय १८)
तानेवं रहसि क्रुद्धो वाक्शल्यानवधारयन् । उत्ससर्ज विषं तेषु सर्पो गोवृषभेष्विव,इस प्रकार एकान्तमें मैंने उन सबको डाँटा था। श्रीकृष्ण! उन्हीं वाग्बाणोंको याद करके क्रोधी भीमसेनने मेरे पुत्रोंपर उसी प्रकार क्रोधरूपी विष छोड़ा है, जैसे सर्प गाय-बैलोंको डँसकर उनमें अपने विषका संचार कर देता है
tān evaṁ rahasi kruddho vāk-śalyān avadhārayan | utsasarja viṣaṁ teṣu sarpo go-vṛṣabheṣv iva ||
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—“આ રીતે એકાંતમાં તે ક્રોધિત થઈ, તે કાંટાળાં વચન-શલ્યોને મનમાં ધારણ કરીને, તેમના પર વિષ ઉંડેલ્યું—જેમ સર્પ ગાય-બળદને ડંખ મારી તેમાં વિષ પ્રવેશ કરાવે. સ્મૃત અપમાન ક્રોધનું ઇંધણ બને છે અને એ જ હિંસાને વધુ ઉગ્ર કરે છે.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse warns that remembered verbal injuries (vāk-śalya) can ferment into wrath that spreads like poison. Ethically, it highlights how unchecked anger turns speech into a cause of further harm, making violence feel ‘natural’ or inevitable—yet it remains a moral failing to be restrained.
Vaiśampāyana describes someone, privately enraged and fixated on hurtful words, releasing destructive fury upon others. The simile of a serpent injecting venom into cattle conveys the sudden, penetrating, and contaminating effect of that rage.