Shloka 18
Gāndhārī’s Lament and the Identification of Duḥśāsana (स्त्रीपर्व, अध्याय १८)
शीर्षत्राणानि चैतानि पुत्राणां मे महीतले । पश्य दीप्तानि गोविन्द पावकान् सुहुतानिव,गोविन्द! देखो, मेरे पुत्रोंकी ये सौ चन्द्राकार चिह्लोंसे सुशोभित ढालें, सूर्यके समान तेजस्विनी ध्वजाएँ, सुवर्णमय कवच, सोनेके निष्क तथा शिरस्त्राण घीकी उत्तम आहुति पाकर प्रज्वलित हुई अग्नियोंके समान पृथ्वीपर देदीप्यमान हो रहे हैं इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि स्त्रीविलापपर्वणि गान्धारीवाक्येडष्टादशो 5 ध्याय: ।। १८ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत स्त्रीविलापपर्वमें गान्धारीवाक्यविषयक अठारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
vaiśampāyana uvāca |
śīrṣatrāṇāni caitāni putrāṇāṁ me mahītale |
paśya dīptāni govinda pāvakān suhūtān iva ||
વૈશમ્પાયન બોલ્યા— હે ગોવિંદ! જુઓ, મારા પુત્રોના આ શિરસ્ત્રાણો ધરતી પર એવી રીતે દીપ્ત થઈ રહ્યા છે, જાણે સુઆહુતિ પ્રાપ્ત અગ્નિઓ પ્રજ્વલિત હોય.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of war’s consequences: even protective gear—helmets meant to preserve life—lies on the ground as a radiant but tragic testimony. It invites reflection on the futility of violence and the irreversible loss it brings to families and society.
In the Strīparvan’s lamentation context, the speaker addresses Govinda (Kṛṣṇa), pointing out the fallen sons’ helmets scattered on the earth. Their brightness is compared to sacrificial fires, intensifying the scene’s poignancy: what once served protection now marks death and mourning.