Shloka 20
अरण्यवृत्ति-वैराग्योपदेशः | Forest Discipline and the Program of Non-Attachment
स्वभावस्तु प्रयात्यग्रे प्रभवन्त्यशनान्यपि । दन्द्वानि च विरुद्धानि तानि सर्वाण्यचिन्तयन्,स्वभाव आगे-आगे चलता है, भोजन भी अपने-आप प्रकट हो जाते हैं, सर्दी-गर्मी आदि जो परस्पर विरोधी द्वन्द् हैं; वे सब आते-जाते रहते हैं, अत: इन सबकी चिन्ता छोड़ दूँगा
svabhāvas tu prayāty agre prabhavanty aśanāny api | dvandvāni ca viruddhāni tāni sarvāṇy acintayan |
સ્વભાવ આગળ આગળ ચાલે છે; ભોજન પણ આપમેળે પ્રગટ થાય છે. શીત-ઉષ્ણ વગેરે પરસ્પર વિરોધી દ્વંદ્વો આવતાં-જતાં રહે છે— તેથી હું આ બધાની ચિંતા છોડીને દઈશ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches equanimity toward life’s inevitable opposites (dvandvas). Since events arise according to the natural order (svabhāva) and pass away, one should reduce anxious preoccupation and cultivate steadiness of mind.
In the Śānti Parva’s reflective discourse after the war, Yudhiṣṭhira voices a resolve to stop worrying about fluctuating conditions—like the coming and going of cold and heat—and to accept the unfolding of circumstances as part of nature’s course.