Shloka 6
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
यानि ग्राम्याणि भोज्यानि ग्रामिकस्तान्युपाश्रियात् । दशपस्तेन भर्तव्यस्तेनापि द्विगुणाधिप:
yāni grāmyāṇi bhojyāni grāmikas tāny upāśriyāt | daśapas tena bhartavyas tenāpi dviguṇādhipaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—ગામમાં જે ભોગ્ય આવક અને ઉપજ થાય, તે ગ્રામમુખિયાએ પોતાના અધિકારમાં રાખીને તેનું સંચાલન કરવું અને તેમાંમાંથી નિશ્ચિત અંશ વેતનરૂપે લેવો. એ જ આવકમાંથી દસ ગામોના અધિકારીને પણ નક્કી વેતન આપી તેનું ભરણપોષણ કરવું; અને એ જ રીતે દસ ગામોના અધિકારીએ યોગ્ય વેતન આપી વીસ ગામોના અધિકારીનું પાલન કરવું.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A graded administrative structure should be funded from local revenues with fixed, regulated remuneration: the village head manages village produce and supports higher officials (ten-village and twenty-village overseers) through stipulated shares, ensuring orderly governance and accountability.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma outlines a practical model of rural administration, describing how village produce/revenue is handled and how successive tiers of officials are maintained through assigned wages.