Shloka 19
ईहाद्वाराणि संरुध्य राजा सम्प्रीतदर्शन: । प्रद्धिषन्ति परिख्यातं राजानमतिखादिनम्,अधिक तृष्णाके कारण अपने जीवनके मूल आधार प्रजाओंके जीवनभूत खेती-बारी आदिका उच्छेद न कर डाले। राजा लोभके दरवाजोंको बंद करके ऐसा बने कि उसका दर्शन प्रजामात्रको प्रिय लगे। यदि राजा अधिक शोषण करनेवाला विख्यात हो जाय तो सारी प्रजा उससे द्वेष करने लगती है
bhīṣma uvāca | īhādvārāṇi saṃrudhya rājā samprītadarśanaḥ | praddhiṣanti parikhyātaṃ rājānam atikhādinam |
રાજાએ લોભ અને સ્વાર્થનાં દ્વાર બંધ કરી દેવા જોઈએ અને એવો બનવો જોઈએ કે તેનું દર્શન જ પ્રજાને પ્રિય લાગે. અતિ તૃષ્ણાના કારણે તે પ્રજાના જીવનાધાર—ખેતી-વાડી વગેરે—નો ઉચ્છેદ ન કરે. જો રાજા અતિશય શોષણ કરનાર ‘અતિખાદી’ તરીકે કુખ्यात થઈ જાય, તો સમગ્ર પ્રજા તેની સામે દ્વેષ ધરવા લાગે છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king must restrain greed and avoid excessive extraction from the people; rulership should be welfare-oriented so that the ruler remains प्रियदर्शन (pleasing and trusted), not notorious as an exploiter.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises the ruler to close the ‘doors’ of selfish desire and warns that if a king becomes famous for over-consuming the people’s resources, public resentment and hatred inevitably arise.