Shloka 15
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
आशयाश्रोदपानाश्च प्रभूतसलिलाकरा: | निरोद्धव्या: सदा राज्ञा क्षीरिणशक्षु महीरुहा:
āśayāś codapānāś ca prabhūtasalilākarāḥ | niroddhavyāḥ sadā rājñā kṣīriṇaś ca mahīruhāḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું— તળાવો-જળાશયો, કૂવા અને વાવડીઓ, પ્રચુર જળથી ભરેલા મોટા સરોવરો, તેમજ દૂધિયા રસવાળા વૃક્ષો—આ બધાનું રક્ષણ રાજાએ સદા કરવું જોઈએ. એમના સંરક્ષણથી પ્રજાનું કલ્યાણ થાય છે અને ધર્મયુક્ત રાજધર્મ સ્થિર રહે છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes protecting essential commons—water bodies (ponds, wells, large reservoirs) and life-sustaining trees—because they secure health, agriculture, and social stability; this is presented as an ongoing royal duty.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king that safeguarding water sources and sap-bearing trees is a constant responsibility of governance, emphasizing practical welfare as a component of righteousness.