Shloka 24
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
प्रागेवोक्तस्तु दोषो5यमाचार्यननपसेविनाम् । अगतीकगतिहांषा पापा राजोपसेविनाम्,नीतिशास्त्रके आचार्योने राजसेवकोंके इस दोषका पहलेसे ही वर्णन कर रखा है कि जो राजाकी सेवा करनेवाले लोग हैं, उनके लिये यह पापमयी जीविका अगतिक गति है, अर्थात् जिन्हें कहीं भी सहारा नहीं मिलता, वे राजाके सेवक होते हैं
prāgevoktas tu doṣo ’yam ācāryān anapasevinām | agatīkagatihāṃsā pāpā rājopasevinām ||
ભીષ્મે કહ્યું—નીતિશાસ્ત્રના આચાર્યોએ આ દોષનો ઉલ્લેખ પહેલેથી કર્યો છે: જે ગુરુજનોની યથોચિત સેવા કરતા નથી અને જે રાજસેવા કરીને જીવિકા ચલાવે છે—તેમના માટે આ પાપમય વૃત્તિ ‘અગતિઓની ગતિ’ બની જાય છે, એટલે બીજો આધાર ન રહે ત્યારે લેવાતો અંતિમ આશ્રય.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma warns that dependence on royal service can become a morally risky, even sinful livelihood—often chosen as a last resort by those lacking other support—and he links ethical stability to proper discipline and service to teachers/elders.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and polity, Bhishma continues advising Yudhishthira, citing earlier teachings of authoritative ācāryas to critique the dangers and moral compromises associated with serving kings.