Shloka 2
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
ह्वियमाणममात्येन भृत्यो वा यदि वा भृत: । यो राजकोशं नश्यन्तमाचक्षीत युधिष्ठिर,भरतवंशी युधिष्ठिर! यदि मन्त्री राजाके खजानेसे धनका अपहरण करता हो और कोई सेवक अथवा राजाके द्वारा पालित हुआ दूसरा कोई मनुष्य राजकीय कोषके नष्ट होनेका समाचार राजाको बतावे, तब राजाको उसकी बात एकान्तमें सुननी चाहिये और मन्त्रीसे उसके जीवनकी रक्षा करनी चाहिये; क्योंकि चोरी करनेवाले मन्त्री अपना भंडाफोड़ करनेवाले मनुष्यको प्राय: मार डाला करते हैं
hvīyamāṇam amātyena bhṛtyo vā yadi vā bhṛtaḥ | yo rājakośaṃ naśyantam ācakṣīta yudhiṣṭhira ||
ભીષ્મે કહ્યું—હે યુધિષ્ઠિર! જો કોઈ મંત્રી પર આરોપ થાય અને કોઈ સેવક—અથવા રાજા દ્વારા પોષિત બીજો કોઈ—રાજકોષ નાશ પામે છે એમ જણાવે, તો રાજાએ તે વાત એકાંતમાં સાંભળવી અને જાણ કરનારની સુરક્ષા કરવી જોઈએ; કારણ કે ચોરી કરનારા મંત્રીઓ ઘણી વાર ભાંડાફોડ કરનારને મારી નાખવા ધાવે છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king must take reports of financial wrongdoing seriously, hear them discreetly, and protect the informant—because corrupt officials may retaliate violently against those who expose them.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira on how a ruler should respond when someone reports that a minister is harming or embezzling the royal treasury, emphasizing confidential inquiry and safeguarding the reporter.