Shloka 17
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
अपने कौएको पिंजड़ेमें बाणसे विदीर्ण हुआ देखकर ब्राह्मणने पूर्वाह्ञमें राजा क्षेमदर्शीसे इस प्रकार कहा-- ।। राजंस्त्वामभयं याचे प्रभुं प्राणधनेश्वरम् । अनुज्ञातस्त्वया ब्रूयां वचनं भवतो हितम्,“राजन्! आप प्रजाके प्राण और धनके स्वामी हैं। मैं आपसे अभयकी याचना करता हूँ। यदि आज्ञा हो तो मैं आपके हितकी बात कहूँ
bhīṣma uvāca |
rājan tvām abhayaṃ yāce prabhuṃ prāṇa-dhaneśvaram |
anujñātas tvayā brūyāṃ vacanaṃ bhavato hitam ||
ભીષ્મે કહ્યું—“હે રાજન! હું આપ પાસેથી અભય માગું છું; આપ પ્રજાના પ્રાણ અને ધનના સ્વામી છો. આપની અનુમતિ મળે તો હું આપના હિતનું વચન કહું.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s power over life and wealth must be exercised with responsibility; therefore, truthful counsel should be welcomed, and the speaker should be granted safety (abhaya) so that beneficial advice can be offered without fear.
A Brahmin (as framed in the surrounding story) addresses King Kṣemadarśī respectfully, first requesting protection, and then asking permission to speak candidly for the king’s welfare—setting up a moral admonition within Bhishma’s discourse on righteous governance.