Shloka 1
Chapter 81: Trust, Allies, and the Qualifications of the King’s Artha-Secretary (अर्थसचिव)
2: छा आर: अशीतितमोब<्ध्याय: राजाके लिये मित्र और अमित्रकी पहचान तथा उन सबके साथ नीतिपूर्ण बर्तावका और मन्त्रीके लक्षणोंका वर्णन युधिछिर उवाच यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् । पुरुषेणासहायेन किमु राज्ञा पितामह
yudhiṣṭhira uvāca | yad apy alpataram karma tad apy ekena duṣkaram | puruṣeṇāsahāyena kimu rājñā pitāmaha ||
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—પિતામહ! નાનામાં નાનું કામ પણ સહાય વિના એકલા માણસ માટે દુષ્કર બની જાય છે. તો પછી રાજા બીજા લોકોની સહાય વિના એટલા મોટા રાજ્યનું શાસન કેવી રીતે કરી શકે?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Effective rule depends on capable assistance: even minor duties are difficult alone, so a king must rely on well-chosen helpers—especially ministers and trusted officers—guided by dharma and prudent policy.
In the Śānti Parva’s instruction on royal duty, Yudhiṣṭhira questions Bhīṣma about practical kingship: since solitary effort fails even in small matters, how can a ruler administer a great realm without allies and advisers? This sets up discussion on identifying friends and foes and the qualities of ministers.