Shloka 29
आपद्धर्मे वैश्यवृत्तिः, विक्रय-निषेधाः, तथा ब्रह्म-क्षत्र-सम्बन्धः
Emergency Livelihood, Prohibited Trade, and Brahman–Kshatra Regulation
ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु शस्त्र गृह्नन्न दुष्पति । एवमेवात्मनस्त्यागान्नान्यं धर्म विदुर्जना:
bhīṣma uvāca | brāhmaṇas triṣu varṇeṣu śastraṃ gṛhṇan na duṣpati | evam evātmanas tyāgān nānyaṃ dharma vidur janāḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—ત્રણ વર્ણોની રક્ષા માટે જો બ્રાહ્મણ શસ્ત્ર ધારણ કરે તો તેને દોષ લાગતો નથી. એ જ રીતે, ધર્મરક્ષા માટે યુદ્ધમાં પોતાના દેહનો ત્યાગ કરવાથી મોટો ધર્મ બીજો નથી—એવું જ્ઞાની પુરુષો માને છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that dharma is context-sensitive: even a Brahmin may take up weapons without fault when the aim is the protection of society, and that courageous self-offering in a righteous battle for protection is regarded by the wise as a supreme duty.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and ethics after the war, Bhishma advises Yudhishthira on duties and exceptions to ordinary role-based conduct, explaining when non-violent ideals yield to the necessity of protecting the social order.