Shloka 28
राजधर्मः—प्रजापालनं दानयज्ञश्च
Royal Duty—Protection of Subjects, Generosity, and Sacrificial Discipline
नैकान्तविनिपातेन विचचारेह कश्षन । धर्मी गृही वा राजा वा ब्रह्मचारी यथा पुन:,कोई धर्मनिष्ठ हो, गृहस्थ हो, ब्रह्मचारी हो या राजा हो, पूर्णतया धर्मका आचरण नहीं कर सकता (कुछ-न-कुछ अधर्मका मिश्रण हो ही जाता है)
naikāntavinipātena vicacāreha kaścana | dharmī gṛhī vā rājā vā brahmacārī yathā punaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—આ જગતમાં કોઈ પણ વ્યક્તિ સંપૂર્ણપણે એકાંગી માર્ગે ચાલતો નથી. તે ધર્મનિષ્ઠ હોય, ગૃહસ્થ હોય, રાજા હોય કે બ્રહ્મચારી—ધર્મનું સર્વથા શુદ્ધ અને નિર્મિશ્ર આચરણ શક્ય નથી; માનવ વર્તનમાં કંઈક ને કંઈક વિરુદ્ધ વૃત્તિઓ અને સ્ખલનો અનિવાર્ય રીતે મિશ્રિત થાય છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that in lived reality dharma is rarely, if ever, practiced in a perfectly pure and exclusive form. Every role—righteous person, householder, king, or celibate student—faces constraints, competing duties, and human weaknesses, so conduct tends to contain some mixture that falls short of an ideal.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira by emphasizing the complexity of moral life. He cautions against expecting absolute moral purity from any social role and frames dharma as something navigated amid practical limitations rather than followed as an unmixed, flawless rule.