Shloka 20
Purohita-Niyoga and the Brahma–Kṣatra Concord
Aila–Kaśyapa Saṃvāda
ऐल उवाच न वै वातः परिवृणोति ककश्रि- न्न जीमूतो वर्षति नापि देव: । तथायुक्तो दृश्यते मानुषेषु कामद्वेषाद् बध्यते मुहते च,पुरूरवाने कहा--कोई भी हवा किसीको आवृत नहीं करती है, न अकेले मेघ ही पानी बरसाता है, रुद्रदेव भी वर्षा नहीं करते हैं। जैसे वायु और बादलको आकाशमें संयुक्त देखा जाता है, उसी प्रकार मनुष्योंमें आत्मा मन, इन्द्रिय आदिसे संयुक्त ही देखा जाता है और वह राग द्वेषके कारण मोहग्रस्त होता है तथा मारा जाता है
aila uvāca | na vai vātaḥ parivṛṇoti kaścid na jīmūto varṣati nāpi devaḥ | tathāyukto dṛśyate mānuṣeṣu kāmadveṣād badhyate muhyate ca |
ઐલ (પુરૂરવા)એ કહ્યું—માત્ર પવન એકલો કોઈને ઢાંકી દેતો નથી, એકલો મેઘ પણ વરસાદ વરસાવતો નથી, અને દેવ પણ એકલો વરસાદ કરતો નથી. એ જ રીતે મનુષ્યોમાં આત્મા મન, ઇન્દ્રિયો વગેરે સાથે સંયુક્ત રૂપે જ દેખાય છે; તે કામ-દ્વેષથી બંધાઈ મોહમાં પડે છે અને અંતે વિનાશ પામે છે।
ऐल उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that effects arise from conjunction and conditions, not from a single isolated cause; likewise the self in embodied life is experienced together with mind and senses, and becomes bound and deluded through desire (kāma) and aversion (dveṣa), leading to downfall.
Purūravas (Aila) speaks reflectively, using natural analogies (wind, cloud, divine agency and rain) to explain how human experience and bondage occur through association with mental and sensory factors, emphasizing the ethical danger of being driven by desire and hatred.