Shloka 23
Yudhiṣṭhira’s Lament for Karṇa and Renunciation-Oriented Self-Assessment (शोक-प्रलापः / त्याग-प्रवृत्तिः)
सदैव निकृतिप्रज्ञो द्वेश मायोपजीवन: । मिथ्याविनीत: सततमस्मास्वनपकारिषु
sadaiva nikṛtiprajño dveṣa-māyopajīvanaḥ | mithyā-vinītaḥ satatam asmāsv anapakāriṣu ||
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—ધૃતરાષ્ટ્ર સદા કપટબુદ્ધિનો, દ્વેષ અને માયાના આશ્રયે જીવતો હતો. અમે તેનો કોઈ અપકાર કર્યો નહોતો, છતાં તે સતત અમારાથી વૈર રાખતો અને માત્ર ખોટી વિનમ્રતા જ દેખાડતો; અમને છેતરવાનું જ તેનું મન હંમેશાં વિચારેતું.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse condemns governance and relationships driven by hatred and deception: pretended humility and reliance on guile are ethical failures, especially when directed against the harmless. It highlights that inner intention (buddhi/prajñā) matters more than outward politeness.
In Yudhiṣṭhira’s reflection, he characterizes Dhṛtarāṣṭra as consistently hostile toward the Pāṇḍavas despite their lack of wrongdoing, accusing him of sustained deceitful intent and of masking it with feigned humility.