Shloka 156
Yudhiṣṭhira’s Lament for Karṇa and Renunciation-Oriented Self-Assessment (शोक-प्रलापः / त्याग-प्रवृत्तिः)
इह चामुत्र चैवेति कृपणा: फलहेतव: । इसी प्रकार सभी माताएँ उपवास
iha cāmutra caiveti kṛpaṇāḥ phala-hetavaḥ |
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—“‘ઇહલોકમાં અને પરલોકમાં પણ’ એમ વિચારી દીન લોકો ફળની ઇચ્છાથી કર્મ કરે છે. એ જ રીતે માતાઓ ઉત્તમ પુત્રની કામનાથી ઉપવાસ, યજ્ઞ, વ્રત, મંગલકર્મ વગેરે કરીને દસ મહિના સુધી ગર્ભનું ધારણ-પોષણ કરે છે. તેમનો હેતુ એ જ—સંતાન કુશળતાથી જન્મે, જન્મ પછી જીવતું રહે, બળવાન અને સદ્ગુણસંપન્ન બને; જેથી ઇહલોક અને પરલોકમાં અમને સુખ આપે. આ રીતે વ્યાકુળ માતાઓ ફળની આકાંક્ષા રાખે છે।”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how people often act with a strong expectation of reward—seeking benefit ‘here and hereafter.’ By calling such agents kṛpaṇa (“pitiable/attached”), it critiques fruit-motivated action and points toward a more dharmic ideal of acting without anxious clinging to outcomes.
In Śānti Parva’s reflective discourse, Yudhiṣṭhira remarks on human motivation: even loving, strenuous maternal practices (fasts, vows, rites during pregnancy) are frequently driven by the hope that virtuous, strong children will later provide happiness in both worlds.