Shloka 47
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
श्रियं ददाति कस्मैचित् कस्माच्चिदपकर्षति । तदा वैश्रवणो राजा लोके भवति भूमिप:,जब राजा उपकारी पुरुषोंको धनरूपी जलकी धाराओंसे तृप्त करता है और अपकार करनेवाले दुष्टोंके नाना प्रकारके रत्नोंको छीन लेता है, किसी राज्यहितैषीको धन देता है तो किसी (राज्यविद्रोही) के धनका अपहरण कर लेता है, उस समय वह पृथिवीपालक नरेश इस संसारमें कुबेर समझा जाता है
śriyaṃ dadāti kasmaicit kasmāccid apakarṣati | tadā vaiśravaṇo rājā loke bhavati bhūmipaḥ ||
રાજા કોઈને શ્રી-સમૃદ્ધિ આપે છે અને કોઈ પાસેથી તેને ઘટાડે છે. જ્યારે તે ઉપકારીઓને ધનધારાઓથી તૃપ્ત કરે છે અને અપકારીઓના વિવિધ રત્ન-ધન છીનવી લે છે—રાજ્યહિતૈષીઓને આપે છે અને રાજ્યવિરોધીઓ પાસેથી લઈ લે છે—ત્યારે તે ભૂમિપતિ આ લોકમાં વૈશ્રવણ (કુબેર) સમાન ગણાય છે।
वसुमना उवाच
Educational Q&A
A righteous king must manage wealth as a moral instrument: he should reward those who benefit the realm and justly deprive those who harm it. Proper redistribution and confiscation, aligned with public welfare, makes the king ‘like Kubera’—a source and regulator of prosperity.
Vasumanā describes an ideal ruler’s conduct: the king gives prosperity to loyal, helpful subjects and removes wealth from malicious or rebellious persons. This balanced governance—generosity plus enforcement—earns the king the reputation of being like Vaiśravaṇa (Kubera), the archetypal lord of riches.