Shloka 33
Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)
भीष्मजी कहते हैं--राजन्! मान्धाताको इस प्रकार उपदेश देकर इन्द्ररूपधारी भगवान् विष्णु मरुदगणोंके साथ अविनाशी एवं सनातन परमपद विष्णुधामको चले गये ।।
bhīṣma uvāca—rājan! māndhātāram evaṃ upadiśya indrarūpadhārī bhagavān viṣṇuḥ marudgaṇaiḥ saha avināśi evaṃ sanātanaṃ paramaṃ padaṃ viṣṇudhāma jagāma. evaṃ pravartite dharme purā sucarite ’nagha, kaḥ kṣatraṃ avamanyeta cetanāvān bahuśrutaḥ? niṣpāpa nareśvara! evaṃ prācīnakāle bhagavatā viṣṇunā eva rājadharmaḥ pravartitaḥ, satpuruṣaiś ca sa suṣṭhu ācaritaḥ; tādṛśe sati ko nāma kṣātradharmam avajñāsyāt?
ભીષ્મે કહ્યું—હે રાજન! આ રીતે માંધાતાને ઉપદેશ આપી, ઇન્દ્રરૂપ ધારણ કરનાર ભગવાન્ વિષ્ણુ મરુદ્ગણો સાથે અવિનાશી, સનાતન પરમપદ—વિષ્ણુધામ—ને પ્રસ્થાન કર્યા. હે નિષ્પાપ! પ્રાચીન કાળમાં ધર્મ આ રીતે સ્થાપિત થઈ સદ્ગણો દ્વારા સુચારુ રીતે આચરિત થયો હોય, તો કયો સચેત અને બહુશ્રુત વિદ્વાન ક્ષાત્રધર્મની અવહેલના કરશે? હે નિર્દોષ નરેશ્વર! ખરેખર રાજધર્મનું પ્રવર્તન ભગવાન્ વિષ્ણુએ જ કર્યું અને ધર્માત્માઓએ તેને નિષ્ઠાપૂર્વક પાળ્યો; એવી સ્થિતિમાં કોણ યોધ્ધાધર્મને તુચ્છ ગણશે?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal duty (rājadharma) and the kshatriya code are not merely human conventions; they are portrayed as divinely instituted by Vishnu and validated by ancient righteous practice. Therefore, a discerning and learned person should not disparage kshatriya-dharma.
Bhishma recounts that Vishnu, having instructed King Mandhata while appearing in Indra’s form, departs with the Maruts to Vishnu’s eternal abode. Bhishma then draws a normative conclusion: since Vishnu established rajadharma long ago and the virtuous lived by it, contempt for kshatriya duty is unreasonable.