Shloka 11
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
स्वदारतुष्टस्त्वृुतुकालगामी नियोगसेवी न शठो न जिद्दः । मिताशनो देवरत: कृतज्ञः सत्यो मृदुश्चानृशंस: क्षमावान्
svadāra-tuṣṭas tv ṛtukāla-gāmī niyoga-sevī na śaṭho na jihmaḥ | mitāśano devarataḥ kṛtajñaḥ satyo mṛduś cānṛśaṁsaḥ kṣamāvān ||
ભીષ્મે કહ્યું—ગૃહસ્થે પોતાની જ પત્ની પ્રત્યે પ્રેમ રાખીને સંતોષમાં રહેવું જોઈએ અને માત્ર ઋતુકાળમાં જ તેની પાસે જવું જોઈએ. શાસ્ત્રવિધિનું પાલન કરવું, છલ-કપટ અને કૂટિલતાથી દૂર રહેવું. મિતાહારી રહેવું, દેવપૂજામાં તત્પર રહેવું, ઉપકાર કરનાર પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા દર્શાવવી, સત્ય બોલવું, સર્વ પ્રત્યે મૃદુ રહેવું, કોઈ પ્રત્યે ક્રૂર ન બનવું અને સદા ક્ષમાશીલ રહેવું।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma outlines the ethical ideal of a gṛhastha: marital fidelity and regulated sexuality, obedience to śāstric duty, moderation in food, devotion to the gods, gratitude, truthfulness, gentleness, non-cruelty, and forgiveness—virtues that stabilize both household and society.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he gives a concise list of qualities and disciplines expected of a righteous householder, presenting practical conduct rather than battlefield events.