Shloka 10
राजधर्मस्य नवनीतम्—रक्षा, दण्ड, चार, उत्थान
Rājadharma’s ‘Essence’: Protection, Punishment, Intelligence, and Royal Diligence
पुरगुप्तिरविश्वास: पौरसंघातभेदनम् | अरिमध्यस्थमित्राणां यथावच्चान्ववेक्षणम्
puraguptir aviśvāsaḥ paurasaṅghātabhedanam | arimadhyasthamitrāṇāṃ yathāvac cānuvīkṣaṇam, yudhiṣṭhira |
ભીષ્મે કહ્યું—હે યુધિષ્ઠિર, રાજ્યની રક્ષા માટેના ઉપાયોમાં આ પણ છે: નગરની દૃઢ સુરક્ષા, બીજાઓ પર અંધ વિશ્વાસ ન રાખવો, નગરવાસીઓમાં બનેલા ગઠબંધનોને તોડી નાખવા, અને શત્રુ, મધ્યસ્થ તથા મિત્ર—સૌ પર યથોચિત, સુજાણ નજર રાખવી. આવી સતર્ક અને વિવેકપૂર્ણ શાસનપદ્ધતિ રાજ્યને અંદરથી તૂટવા દેતી નથી અને બહારના ભયને પણ અટકાવે છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler protects the state through constant vigilance: fortify and guard the city, avoid complacent trust, prevent citizen factions from forming dangerous blocs, and continuously assess enemies, neutrals, and allies with clear-eyed scrutiny.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship (rājadharma), Bhishma counsels Yudhishthira on practical measures of rule—especially urban security and political intelligence—emphasizing prevention of internal conspiracies and careful monitoring of external relations.