Shloka 40

राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)

Devanagari script

तस्मान्नैव मृदुर्नित्यं तीक्ष्णो नैव भवेन्नूप: । वासन्तार्क इव श्रीमान्‌ न शीतो न च घर्मद:,जैसे वसन्‍्त ऋतुका तेजस्वी सूर्य न तो अधिक ठंडक पहुँचाता है और न कड़ी धूप ही करता है, उसी प्रकार राजाको भी न तो बहुत कोमल होना चाहिये और न अधिक कठोर ही

Transliteration

tasmān naiva mṛdur nityaṁ tīkṣṇo naiva bhaven nṛpaḥ | vāsantārka iva śrīmān na śīto na ca gharmadaḥ ||

Translation

અતએવ, હે રાજન, શાસક ન તો સદા અતિ મૃદુ રહે, ન તો સતત કઠોર બને. વસંતઋતુનો તેજસ્વી સૂર્ય જેમ ન અતિશય ઠંડક આપે છે, ન દાહક તાપ—તેમ રાજાએ પણ સંતુલિત સ્વભાવ રાખવો: દૃઢ, પણ નિર્દય નહીં; કોમળ, પણ દુર્બળ નહીં.

Word by Word

तस्मात्therefore / from that reason

नnot

एवindeed / just

मृदुःgentle / soft

नित्यम्always

तीक्ष्णःharsh / sharp

नnot

एवindeed / just

भवेत्should be / may become

नृपःking

वासन्तvernal / of spring

अर्कःsun

इवlike / as

श्रीमान्splendid / glorious

नnot

शीतःcold

नnor / not

चand

घर्मदःheat-giving / scorching

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

nṛpa (the king)

vāsantārka (the spring sun)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes