Shloka 21
Śānti Parva, Adhyāya 52 — Bhīṣma’s Humility Before Kṛṣṇa and the Granting of Boons
Devanagari script
संसरन्तं प्रजाजालं संयुक्तो ज्ञानचक्षुषा | भीष्म द्रक्ष्यसि तत्त्वेन जले मीन इवामले
Translation
હે ભીષ્મ! જ્ઞાનચક્ષુથી યુક્ત થઈ તમે સંસારમાં ભટકતા સર્વ જીવસમૂહને તત્ત્વતઃ એમ જ જોઈ શકશો, જેમ નિર્મળ જળમાં માછલી બધું જુએ છે.
Word by Word
संसरन्तम्wandering/going about
संसरन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसंसृ (धातु) → संसरत् (वर्तमान कृदन्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रजाजालम्the net/mass of creatures (subjects)
प्रजाजालम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा + जाल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
संयुक्तःendowed/connected
संयुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम् + युज् (धातु) → संयुक्त (कृदन्त/भूतकर्मणि)
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञानचक्षुषाwith the eye of knowledge
ज्ञानचक्षुषा:
Karana
TypeNoun
Rootज्ञान + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
भीष्मO Bhishma
भीष्म:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
द्रक्ष्यसिyou will see
द्रक्ष्यसि:
Karta
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
FormSimple Future (लृट्), Second, Singular, Parasmaipada
तत्त्वेनin truth / truly
तत्त्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
जलेin water
जले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
मीनःa fish
मीनः:
Karta
TypeNoun
Rootमीन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अमलेin the spotless/clear (water)
अमले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअमल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
भीष्मO Bhishma
भीष्म:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes