Shloka 66
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
Devanagari script
विभज्य पज्चधा55त्मानं वायुर्भूत्वा शरीरग: । यश्लेष्टयति भूतानि तस्मै वाय्वात्मने नमः:
Translation
જે પ્રત્યેક શરીરમાં વાયુરূপે સ્થિત રહી પોતાને પ્રાણ-અપાન વગેરે પાંચ રૂપોમાં વિભાજિત કરીને સર્વ પ્રાણીઓને ક્રિયાશીલ બનાવે છે—તે વાય્વાત્મા પરમેશ્વરને નમસ્કાર.
Word by Word
विभज्यhaving divided
विभज्य:
Karma
TypeVerb
Rootवि-भज्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
पञ्चधाin fivefold manner
पञ्चधा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपञ्चधा
आत्मानम्himself / its own self
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
वायुःthe Wind (Vāyu)
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Karma
TypeVerb
Rootभू
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
शरीरगःdwelling in the body
शरीरगः:
Karta
TypeAdjective
Rootशरीरग
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
चेष्टयतिmakes act / impels to activity
चेष्टयति:
Karta
TypeVerb
Rootचेष्ट् (चेष्टते) / चेष्टय् (caus.)
Formलट्, परस्मैपद, Third, Singular, कर्तरि
भूतानिbeings / creatures
भूतानि:
Karma
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Accusative, Plural
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Dative, Singular
वाय्वात्मनेto the one whose nature is Vāyu / to the Vāyu-souled
वाय्वात्मने:
Sampradana
TypeNoun
Rootवाय्वात्मन्
FormMasculine, Dative, Singular
नमःsalutation
नमः:
Karma
TypeIndeclinable
Rootनमस्
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes