Shloka 37
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
अनादिनिधन देवमात्मयोनिं सनातनम् | अप्रेक्ष्यमनभिकज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम्,जो एक होकर भी अनेक रूपोंमें प्रकट हुए हैं, जो इन्द्रियों और उनके विषयोंसे ऊपर उठे होनेके कारण “अधोक्षज” कहलाते हैं, उपासकोंकी समस्त कामनाओंको पूर्ण करनेवाले हैं, यज्ञादि कर्म और पूजनमें लगे हुए अनन्य भक्त जिनका यजन करते हैं, जिन्हें जगत्का कोषागार कहा जाता है, जिनमें सम्पूर्ण प्रजाएँ स्थित हैं, पानीके ऊपर तैरनेवाले जलपक्षियोंकी तरह जिनके ही ऊपर इस सम्पूर्ण जगतकी चेष्टाएँ हो रही हैं, जो परमार्थ सत्यस्वरूप और एकारक्षर ब्रह्म (प्रणव) हैं, सत् और असत्से विलक्षण हैं, जिनका आदि, मध्य और अन्त नहीं है, जिन्हें न देवता ठीक-ठीक जानते हैं और न ऋषि, अपने मन और इन्द्रियोंको संयममें रखते हुए सम्पूर्ण देवता, असुर, गन्धर्व, सिद्ध, ऋषि, बड़े-बड़े नागगण जिनकी सदा पूजा किया करते हैं, जो दुःखरूपी रोगकी सबसे बड़ी ओषधि हैं, जन्म- मरणसे रहित, स्वयम्भू एवं सनातन देवता हैं, जिन्हें इन चर्म-चक्षुओंसे देखना और बुद्धिके द्वारा सम्पूर्णरूपसे जानना असम्भव है, उन भगवान् श्रीहरि नारायण देवकी मैं शरण लेता हूँ
bhīṣma uvāca | anādinidhanaṁ devam ātmayoniṁ sanātanam | apreksyam anabhijñeyaṁ hariṁ nārāyaṇaṁ prabhum |
ભીષ્મે કહ્યું—હું હરિ—નારાયણ, પરમ પ્રભુ—તેમની શરણાગતિ સ્વીકારું છું; જે અનાદિ-અનંત, સ્વયંભૂ અને સનાતન છે; ઇન્દ્રિયોની પહોંચથી પર છે અને સામાન્ય બુદ્ધિથી સંપૂર્ણ રીતે જાણવામાં અસમર્થ છે. તેઓ એક હોવા છતાં અનેક રૂપોમાં પ્રગટ થાય છે; ઇન્દ્રિયો અને તેમના વિષયોથી પર હોવાથી ‘અધોક્ષજ’ કહેવાય છે. ઉપાસકોની સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરનાર; યજ્ઞ અને પૂજનમાં તત્પર અનન્ય ભક્તો જેમનું યજન કરે છે. તેઓ જગતનો કોષાગાર છે, સર્વ પ્રજાઓનો આધાર—જેમા સર્વ જીવો સ્થિત છે; જેમ જળપક્ષીઓ જળ પર આધાર રાખે છે તેમ સમગ્ર વિશ્વની ચેષ્ટાઓ તેમના આધાર પર ચાલે છે. તેઓ પરમાર્થ-સત્યસ્વરૂપ, એકાક્ષર બ્રહ્મ (પ્રણવ) છે; સત્ અને અસત્ બંનેથી વિલક્ષણ; આદિ-મધ્ય-અંત રહિત. દેવો કે ઋષિઓ તેમને સંપૂર્ણ રીતે જાણતા નથી; છતાં મન-ઇન્દ્રિયો સંયમમાં રાખીને દેવ, અસુર, ગંધર્વ, સિદ્ધ, ઋષિ અને મહાન નાગગણ સદા તેમની પૂજા કરે છે. તેઓ દુઃખરૂપ રોગની પરમ ઔષધિ છે—જન્મ-મરણ રહિત, સ્વયંભૂ અને સનાતન; આ ચર્મચક્ષુથી દર્શન અશક્ય અને બુદ્ધિથી સંપૂર્ણ ગ્રહણ અશક્ય. તે ભગવાન શ્રીહરિ-નારાયણની હું શરણ લઉં છું.
भीष्म उवाच