Shloka 10
Śānti Parva Adhyāya 43 — Yudhiṣṭhira’s Stuti of Kṛṣṇa
Assembly Hymn of Many Names
कृष्णधर्मस्त्वमेवादिर्वृषदर्भो वृषाकपि: । सिन्धुर्विधर्मस्त्रिककुप् त्रिधामा त्रिदिवाच्युत:,“कृष्णधर्म (यज्ञस्वरूप) और सबके आदिकारण आप ही हैं। वृषदर्भ (इन्द्रके दर्पका दलन करनेवाले) और वृषाकपि (हरिहर) भी आप ही हैं। आप ही सिन्धु (समुद्र), विधर्म (निर्मुण परमात्मा), त्रिककुप् (ऊपर-नीचे और मध्य--ये तीन दिशाएँ), त्रिधामा (सूर्य, चन्द्र और अग्नि ये त्रिविध तेज) तथा वैकुण्ठधामसे नीचे अवतीर्ण होनेवाले भी हैं
vaiśampāyana uvāca | kṛṣṇadharmas tvam evādir vṛṣadarbho vṛṣākapiḥ | sindhur vidharmas trikakup tridhāmā tridivācyutaḥ ||
વૈશંપાયન બોલ્યા— કૃષ્ણધર્મ—યજ્ઞસ્વરૂપ—અને સર્વનો આદિકારણ તમે જ છો. વૃષદર્ભ—ઇન્દ્રના દર્પનો દમન કરનાર—અને વૃષાકપિ—હરિ-હરનું ઐક્ય—પણ તમે જ છો. તમે જ સિંધુ (સમુદ્ર) છો; તમે જ વિધર્મ—નિર્ગુણ, સર્વ નિયમોથી પર પરમાત્મા—છો. તમે જ ત્રિકકુપ્—ઊર્ધ્વ, મધ્ય અને અધઃ એવી ત્રિદિશાવ્યાપ્તિ—છો; તમે જ ત્રિધામા—સૂર્ય, ચંદ્ર અને અગ્નિનું ત્રિવિધ તેજ—છો. અને તમે જ અચ્યૂત—સ્વર્ગમાં સ્તુત્ય રહી પણ લોકહિતાર્થે પરમધામથી અવતરનાર—છો.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse is a hymn of identification: the Supreme is presented as the source of all, the inner essence of sacrifice (yajña), and the cosmic totality—nature (ocean), space (directions), and light (sun, moon, fire). Ethically, it frames dharma as grounded in the transcendent Lord who both surpasses conventional categories (vidharma) and sustains the world through compassionate descent.
Within Śānti Parva’s reflective setting, Vaiśampāyana recites a praise passage that strings together divine epithets. The speaker is not advancing plot action but intensifying theological focus: the addressed deity is proclaimed to be identical with multiple revered forms and cosmic principles, emphasizing omnipresence and supreme causality.