Shloka 4
Prāyaścitta-vidhāna: Tapas, Dāna, Vrata, and Proportional Expiation (प्रायश्चित्तविधानम्)
पहलेकी बात है एक समय बहुत-से व्रतपरायण तपस्वी ऋषि एकत्र हो प्रजापति राजा मनुके पास गये और उन बैठे हुए नरेशसे धर्मकी बात पूछते हुए बोले-- ।। कथमन्नं कथं पात्र दानमध्ययनं तपः । कार्याकार्य च यत् सर्व शंस वै त्वं प्रजापते,'प्रजापते! अन्न कया है? पात्र कैसा होना चाहिये? दान, अध्ययन और तपका क्या स्वरूप है? क्या कर्तव्य है और क्या अकर्तव्य? यह सब हमें बताइये'
vyāsa uvāca | pūrvasya vārtāyām ekadā bahavo vrataparāyaṇā tapasvino ṛṣayaḥ sametya prajāpati-rājaṃ manuṃ upajagmuḥ | te tasmin upaviṣṭe nareśe dharmakathāṃ pṛcchanta ūcuḥ— katham annaṃ kathaṃ pātraṃ dānam adhyayanaṃ tapaḥ | kāryākāryaṃ ca yat sarvaṃ śaṃsa vai tvaṃ prajāpate ||
વ્યાસે કહ્યું—એક વખત અનેક વ્રતપરાયણ તપસ્વી ઋષિઓ એકત્ર થઈ પ્રજાપતિ રાજા મનુ પાસે ગયા. સભામાં આસનસ્થ નૃપતિને ધર્મ વિષે પૂછતાં તેમણે કહ્યું—“હે પ્રજાપતે! અન્ન શું ગણાય? પાત્ર કેવું હોવું જોઈએ? દાન, અધ્યયન અને તપનું યોગ્ય સ્વરૂપ શું છે? અને શું કર્તવ્ય, શું અકર્તવ્ય—આ બધું અમને કહો.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse frames dharma as a practical, teachable standard: one must know what is fit to consume/offer (anna), who is a fit recipient (pātra), and the right forms of giving, study, and austerity—along with clear boundaries between duty (kārya) and forbidden action (akārya).
A group of vow-keeping ascetic sages approaches King Manu, addressed as Prajapati, and formally requests instruction on ethical and religious fundamentals—especially the criteria for proper sustenance, worthy recipients, and disciplined practices.