Shloka 38
Prāyaścitta-vidhāna: Tapas, Dāna, Vrata, and Proportional Expiation (प्रायश्चित्तविधानम्)
न वाग्घीने विवर्णे वा नाड़हीने न वामने । न दुर्जने दौष्कुले वा व्रतैयों वा न संस्कृत: । नश्रोत्रियमृते दान ब्राह्मणे ब्रह्मवर्जिते
na vāg-hīne vivarṇe vā nāḍī-hīne na vāmane | na durjane dauṣkule vā vratāyyo vā na saṃskṛtaḥ | na śrotriyam ṛte dānaṃ brāhmaṇe brahma-varjite ||
વ્યાસે કહ્યું—જે બ્રાહ્મણ વાણીમાં હીન હોય, વર્ણે પતિત હોય, પ્રાણબળ વિનાનો હોય અથવા વામન હોય—તેને દાન ન આપવું. દુર્જનને નહીં, દોષિત કુળમાં જન્મેલાને નહીં, વ્રતધર્મ માટે અયોગ્યને નહીં, સંસ્કાર અને વિદ્યાથી પરિષ્કૃત ન થયેલાને નહીં. શ્રોત્રિય સિવાય, વેદજ્ઞાન અને બ્રહ્મતેજ વિનાના બ્રાહ્મણને દાન ન આપવું જોઈએ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Charity (dāna) should be guided by discernment: the worthiness of the recipient is tied to character, discipline, and Vedic learning. A true śrotriya—one grounded in brahman (Vedic knowledge and integrity)—is presented as the proper recipient, while gifts to those lacking such qualities are discouraged.
In the Śānti Parva’s dharma-instructional setting, Vyāsa lays down criteria for appropriate recipients of gifts, emphasizing that mere social label (being called a Brahmin) is insufficient if one is ‘brahma-varjita’—devoid of the learning and conduct that define brahmanical excellence.