Shloka 25
Adhyāya 352: Brāhmaṇa–Nāga Saṃvāda — Uñchavrata-niścaya
Dialogue and the Resolve to Practice Uñchavrata
ब्रह्मोवाच बहव: पुरुषा: पुत्र त्वया ये समुदाहता: । एवमेतदतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवमित्यपि,ब्रह्माजीने कहा--बेटा! तुमने जिन बहुत-से पुरुषोंका उल्लेख किया है, उनके विषयमें तुम्हारा यह कथन ठीक ही है। जिनकी सृष्टि मैं करता हूँ, उनका चिन्तन मैं क्यों करूँगा?
brahmovāca bahavaḥ puruṣāḥ putra tvayā ye samudāhṛtāḥ | evam etad atikrāntaṃ draṣṭavyaṃ naivam ity api ||
બ્રહ્માએ કહ્યું—પુત્ર! તું જે અનેક ‘પુરુષો’નું વર્ણન કર્યું છે, તે વિષે તારો કહેલો અર્થ સાચો છે. પરંતુ આ વિષયને અતિક્રાંત—અર્થાત્ પાર જઈને—જોવો જોઈએ; ‘આ જ છે, બીજું નથી’ એવો આગ્રહ ન કરવો।
पितामह उवाच
Educational Q&A
Do not cling to rigid, one-sided formulations about ultimate reality. Even if a description is correct at one level, the higher standpoint requires seeing it as ‘transcended’ and avoiding dogmatic insistence—“only this, not otherwise.”
Bhīṣma (Pitāmaha) is recounting a discourse in which Brahmā responds to a ‘son’ who has listed many puruṣas/beings. Brahmā affirms the enumeration but redirects the listener toward a subtler view that goes beyond fixed conceptual categories.