Shloka 4
Prāyaścitta and Contextual Non-Culpability (प्रायश्चित्त-निमित्त-अदोषवाद)
लक्ष्य: शस्त्रभृतां वा स्याद् विदुषामिच्छया55त्मन: । प्रास्येदात्मानमग्नौ वा समिद्धे त्रिरवाकृशिरा:
lakṣyaḥ śastrabhṛtāṃ vā syād viduṣām icchayātmanaḥ | prāsyed ātmānam agnau vā samiddhe trir avākśirāḥ ||
વ્યાસે કહ્યું—વિદ્વાન પુરુષ પોતાની ઇચ્છાથી કઠોર પ્રાયશ્ચિત્ત પણ કરી શકે: શસ્ત્રધારી પુરુષોના અસ્ત્ર-શસ્ત્રોનું લક્ષ્ય બની જવું, અથવા પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પોતાને ઝોકી દેવું, કે પછી મસ્તક નમાવી નિર્ધારિત દુરાધ્ય વિધિ ત્રણ વાર કરવી. આવા પ્રાયશ્ચિત્ત સાથે વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને સર્વસ્વ અર્પણ કરવું, અથવા જીવનનિર્વાહ માટે પૂરતું ધન કે સર્વસામગ્રીથી સજ્જ ઘર દાન કરવાથી—ગાયો અને બ્રાહ્મણોના રક્ષક પુરુષ બ્રહ્મહત્યાના કલંકથી મુક્ત થાય છે.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes that grave moral pollution (especially brahma-hatyā) is addressed through rigorous prāyaścitta and through dharmic restitution—particularly protecting cows and brāhmaṇas and supporting learned brāhmaṇas by substantial gifts—highlighting responsibility, repair, and purification rather than denial of wrongdoing.
In the Śānti Parva’s dharma instruction, Vyāsa enumerates extreme and charitable forms of expiation a learned person may voluntarily undertake, and states that one who has acted as a protector of cows and brāhmaṇas can thereby be released from the sin of brahma-hatyā.