Shloka 61
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
उक्तश्नाप्पपेयो भविष्यस्येतच्च ते तोयं वडवामुखसंज्ञितेन पेपीयमानं मधुरं भविष्यति तदेतदद्यापि वडवामुखसंज्ञितेनानुवर्तिना तोयं समुद्रात् पीयते
tam indra uvāca—gaccha, nahuṣas tvayā vācyaḥ; atha pūrveṇa mām ṛṣiyuktena yānena tvam adhirūḍhaḥ. uktaḥ—anāppa-peyo bhaviṣyasi; etac ca te toyaṃ vaḍavāmukha-saṃjñitena pepīyamānaṃ madhuraṃ bhaviṣyati. tad etad adyāpi vaḍavāmukha-saṃjñitena anuvartinā toyaṃ samudrāt pīyate.
પછી તેને કહેવામાં આવ્યું—“સમુદ્ર! તું પીવા યોગ્ય નહીં રહે; પરંતુ તારો આ જળ ‘વડવામુખ’ નામની અગ્નિ દ્વારા વારંવાર પીવામાં આવે તો મધુર બનશે.” આ વાત આજે પણ દેખાય છે—વડવામુખસંજ્ઞક અગ્નિ સમુદ્રમાંથી જળ ખેંચી પીતી રહે છે।
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic view of the cosmos: powerful forces (like the Vaḍavāmukha fire) operate within a regulated order. Even when something appears harmful—fire drinking the ocean—it functions as part of a larger balance, illustrating that consequences and constraints govern both rulers and natural elements.
Indra instructs a messenger to go inform Nahusha, referencing a conveyance yoked with sages. He then pronounces a statement to the Ocean: it will not remain drinkable, yet its water becomes sweet through repeated drinking by the Vaḍavāmukha fire—an ongoing cosmic phenomenon described as still observable.