Shloka 21
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
Devanagari script
वाक्संयमकाले हितस्य वरप्रदस्य देवदेवस्य ब्राह्मणा: प्रथम प्रादुर्भूता ब्राह्मणेभ्यश्व शेषा वर्णा: प्रादुर्भूता:
Translation
વાણીના સંયમના કાળમાં, સર્વહિતૈષી, વરદાતા, દેવદેવ બ્રહ્માએ સૌપ્રથમ બ્રાહ્મણોને પ્રગટ કર્યા. ત્યારબાદ બ્રાહ્મણોમાંથી જ શેષ વર્ણો પ્રાદુર્ભૂત થયા.
Word by Word
वाक्speech
वाक्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Nominative, Singular
संयमrestraint
संयम:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयम
FormMasculine, Locative, Singular
कालेat the time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
हितस्यof welfare / beneficial
हितस्य:
Karma
TypeAdjective
Rootहित
FormNeuter, Genitive, Singular
वरof boons
वर:
Karma
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Genitive, Singular
प्रदस्यof the giver (bestower)
प्रदस्य:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रद
FormMasculine, Genitive, Singular
देवof the god
देव:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Singular
देवस्यof the god
देवस्य:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Singular
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रथमम्first(ly)
प्रथमम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्रथम
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रादुर्भूताःappeared / came into being
प्रादुर्भूताः:
Karta
TypeVerb
Rootप्रादुर्भू
FormPerfect participle (past passive participle), Plural
ब्राह्मणेभ्यःfrom the Brahmins
ब्राह्मणेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Ablative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
शेषाःremaining
शेषाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशेष
FormMasculine, Nominative, Plural
वर्णाःclasses/varnas
वर्णाः:
Karta
TypeNoun
Rootवर्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रादुर्भूताःappeared / arose
प्रादुर्भूताः:
Karta
TypeVerb
Rootप्रादुर्भू
FormPerfect participle (past passive participle), Plural
Speaker
अजुन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes