Shloka 13
धर्मद्वारबहुत्वविमर्शः — Reflection on the Many ‘Doors’ of Dharma (Śānti-parva 342)
अष्टादशगुणं यत् तत् सत्त्वं सत्तववतां वर,बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ अर्जुन! अठारह- गुणोंवाला जो सत्त्व है अर्थात् आदिपुरुष है, वही मेरी परा प्रकृति है। पृथ्वी और आकाशकी आत्मस्वरूपा वह योगबलसे समस्त लोकोंको धारण करनेवाली है। वही ऋता (कर्मफलभूत गतिस्वरूपा), सत्या (त्रिकालाबाधित ब्रह्मरूपा) अमर, अजेय तथा सम्पूर्ण लोकोंकी आत्मा है
aṣṭādaśaguṇaṃ yat tat sattvaṃ sattvavatāṃ vara | tad eva me parā prakṛtir ādi-puruṣaḥ | pṛthivy-ākāśayor ātmā yoga-balena samastān lokān dhārayati | saiva ṛtā satyā amarā ajeyā ca sarva-lokātmeti ||
અર્જુન બોલ્યો— હે સત્ત્વવંતોમાં શ્રેષ્ઠ! અઠારહ ગુણોથી યુક્ત જે ‘સત્ત્વ’ છે—એ જ આદિપુરુષ છે અને એ જ મારી પરા પ્રકૃતિ કહેવાય છે. તે પૃથ્વી અને આકાશનું આત્મસ્વરૂપ છે; યોગબળથી સર્વ લોકોને ધારણ કરે છે. એ જ ઋતા છે—કર્મફળરૂપ ગતિનો નિયમ; એ જ સત્યા છે—ત્રિકાળમાં પણ અબાધિત બ્રહ્મસત્ય. તે અમર, અજેય અને સર્વ લોકોની અંતરાત્મા છે.
अर्जुन उवाच