Shloka 29

Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)

Devanagari script

महापुरुषसंज्ञां स लभते स्वेन कर्मणा । तस्मात्‌ प्रसूतमव्यक्तं प्रधानं तं॑ विदुर्बुधा:,“कल्पके आदिदमें जैसा वृत्तान्त घटित हुआ था और जिसे मैंने ज्ञानदृष्टिसे देखा था, वह सब बता रहा हूँ। सांख्य और योगके विद्वान जिन्हें परमात्मा कहते हैं, वे ही अपने कर्मके प्रभावसे महापुरुष नाम धारण करते हैं। उन्हींसे अव्यक्तकी उत्पत्ति हुई है, जिसे विद्वान्‌ पुरुष प्रधानके नामसे भी जानते हैं

Transliteration

mahāpuruṣasaṃjñāṃ sa labhate svena karmaṇā | tasmāt prasūtam avyaktam pradhānaṃ taṃ vidur budhāḥ ||

Translation

પોતાના કર્મબળથી તે ‘મહાપુરુષ’ નામની સંજ્ઞા પામે છે. તેની પાસેથી અવ્યક્ત ઉત્પન્ન થાય છે; વિદ્વાનો એ અવ્યક્તને જ ‘પ્રધાન’ નામે પણ ઓળખે છે.

Word by Word

महापुरुषसंज्ञाम्the designation/name 'Mahāpuruṣa'

सःhe

लभतेobtains/attains

स्वेनby his own

कर्मणाby (his) action/deed

तस्मात्from him/therefrom

प्रसूतम्produced/brought forth

अव्यक्तम्the unmanifest (Avyakta)

प्रधानम्Pradhāna (primordial matter)

तम्that (it)

विदुःknow

बुधाःthe wise (people)

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

Mahāpuruṣa

Avyakta

Pradhāna

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes