Shloka 596
पिबामि सुहुतं हव्यं कव्यं च श्रद्धयान्वितम् “एकमात्र मैं ही देवताओं और पितरोंका भी पिता हूँ। मैं ही हयग्रीवरूप धारण करके समुद्रमें वायव्यकोणकी ओर रहता हूँ और विधिपूर्वक हवन किये हुए हव्य और श्रद्धापूर्वक समर्पित किये हुए कव्यका भी पान करता हूँ
pibāmi suhutaṃ havyaṃ kavyaṃ ca śraddhayānvitam | ekamātraṃ mayā eva devatānāṃ pitṝṇāṃ ca pitāham | aham eva hayagrīvarūpaṃ dhṛtvā samudre vāyavyakoṇe vasāmi | vidhivat hutaṃ havyaṃ śraddhayā samarpitaṃ kavyaṃ ca pibāmi |
“હું વિધિપૂર્વક હવનમાં અર્પિત હવ્ય ગ્રહણ કરું છું અને શ્રદ્ધાથી સમર્પિત કવ્ય પણ સ્વીકારું છું. દેવતાઓ અને પિતૃઓ—બન્નેનો પિતા એકમાત્ર હું જ છું. હું હયગ્રીવરૂપ ધારણ કરીને સમુદ્રમાં વાયવ્ય ખૂણાની તરફ નિવાસ કરું છું અને વિધાન મુજબ અર્પિત હવ્ય તથા શ્રદ્ધાયુક્ત કવ્યનું પાન કરું છું.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual offerings reach their intended recipients only when performed correctly and with śraddhā (faith). The verse also frames gods’ oblations (havya) and ancestral offerings (kavya) as ultimately grounded in a single supreme source who receives and authorizes them.
In Bhishma’s discourse on dharma and sacred rites, a divine voice/identity is presented as declaring its cosmic status: it receives both havya and kavya, assumes the Hayagrīva form, and is said to dwell in the ocean toward the north-west—linking geography, deity-form, and the efficacy of sacrifice.