Shloka 17
Puruṣaikatva-vyākhyāna: The One Virāṭ Puruṣa and the Many ‘Puruṣas’
Rudra–Brahmā Saṃvāda
(विरुद्ध वेदसूत्राणामुक्त यदि भवेन्नूप । वयं विरुद्धवचना यदि तत्र पतामहे ।।
bhīṣma uvāca | viruddha-veda-sūtrāṇām uktaṃ yadi bhaven nṛpa | vayaṃ viruddha-vacanā yadi tatra patāmahe || tataḥ tasmin muhūrte ’tha rājoparicaras tadā | adho vai sambabhūvāśu bhūme vivara-go nṛpa rājann ||
મુનિઓએ કહ્યું—નરેશ્વર! જો તું કહેલું વેદ અને સૂત્રોના વિરોધમાં હોય તો અમારો આ શાપ સત્ય ઠરે; અને જો અમે શાસ્ત્રવિરુદ્ધ વચન કહીએ તો અમારો પતન થાય. એમ કહતાં જ તે જ ક્ષણે રાજા ઉપરિચર આકાશમાંથી નીચે ઉતરી આવ્યો અને તરત જ ધરતીના વિવરમાં પ્રવેશ કરી ગયો.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that claims and judgments must be measured against established sacred authority (Veda and sūtra). Ethical confidence is shown by accepting consequences: if one is wrong against dharma, one should be ready to bear the fall; if the other is wrong, the curse rightly applies.
A challenge is framed: if the king’s statement is anti-scriptural, the sages’ curse should stand; if the sages are anti-scriptural, they should fall. Immediately after this pronouncement, King Uparichara descends from the sky and enters a cleft in the earth, signaling that the verdict has taken effect.