Shloka 116
Puruṣaikatva-vyākhyāna: The One Virāṭ Puruṣa and the Many ‘Puruṣas’
Rudra–Brahmā Saṃvāda
कस्य वै को मतः कामो ब्रूत सत्य॑ द्विजोत्तमा: । तब राजा वसुने हाथ जोड़कर उन सबसे पूछा--'विप्रवरो! आपलोग सच-सच बताइये
kasya vai ko mataḥ kāmo brūta satyaṃ dvijottamāḥ |
ભીષ્મે કહ્યું—“હે દ્વિજોત્તમો, સત્ય કહો—કોણનો કયો મત ઇષ્ટ છે?” ત્યારે રાજા વસુએ હાથ જોડીને પૂછ્યું—“વಿಪ્રવરો, સ્પષ્ટ કહો—‘અજ’નો અર્થ કોણ બકરો માને છે અને કોણ અન્ન, જેથી નિર્ણય નિષ્પક્ષ રહે.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds satya (truthfulness) and clarity in counsel: when words admit multiple meanings, ethical decision-making requires openly stating one’s intended interpretation rather than manipulating ambiguity for advantage.
Bhishma recounts a scene where King Vasu, with folded hands, asks the Brahmins to declare honestly which meaning they accept—whether ‘aja’ should be understood as ‘goat’ or as ‘grain/food’—so he can judge or act without bias.