Shloka 18

Adhyāya 33 — Yudhiṣṭhira’s Post-Conflict Remorse and Inquiry on Āśrama Discipline (शोक-विमर्शः, आश्रम-जिज्ञासा)

Devanagari script

हेतुमात्रमिदं तस्य विहितं भरतर्षभ । यद्धन्ति भूतैर्भूतानि तदस्मै रूपमैश्वरम्‌,भरतश्रेष्ठ) कालने इस युद्धको निमित्तमात्र बनाया है। वह जो प्राणियोंद्वारा ही प्राणियोंका वध करता है, वही उसका ईश्वरीय रूप है

Transliteration

hetumātram idaṁ tasya vihitaṁ bharatarṣabha | yad dhanti bhūtair bhūtāni tad asmai rūpam aiśvaram ||

Translation

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! કાળે આ યુદ્ધને માત્ર નિમિત્તમાત્ર બનાવ્યું છે. જે રીતે પ્રાણીઓ પ્રાણીઓ દ્વારા જ સંહરાય છે—એ જ તેનું ઐશ્વર્યમય, અધિપત્યરૂપ છે.

Word by Word

हेतुcause, reason

मात्रम्mere, only

इदम्this

तस्यof him/its

विहितम्ordained, arranged

भरतर्षभO bull among the Bharatas

यत्that which

हन्तिkills, slays

भूतैःby beings

भूतानिbeings (creatures)

तत्that

अस्मैto him

रूपम्form, nature

ऐश्वरम्divine, lordly

भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

Vyāsa

Bharatarṣabha (addressed Bharata hero/king)

Kāla (Time, implied as the divine agency)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes