Shloka 48
Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
यथामति यथापाठं तथा विद्या फलिष्यति | सर्वस्तरतु दुर्गाणि सर्वो भद्राणि पश्यतु,“तुमलोग अपने शिष्योंको किसी अनुचित या महान् भयदायक कार्यमें न लगाना। तुम्हारे पढ़ानेपर भी जिसकी जैसी बुद्धि होगी और जो पढ़नेमें जैसा परिश्रम करेगा, उसीके अनुसार उसकी विद्या सफल होगी। सब लोग दुर्गम संकटसे पार हों और सभी अपना कल्याण देखें
yathāmati yathāpāṭhaṃ tathā vidyā phaliṣyati | sarvas taratu durgāṇi sarvo bhadrāṇi paśyatu |
ભીષ્મે કહ્યું—વિદ્યાનું ફળ બુદ્ધિ પ્રમાણે અને પાઠ-પરિશ્રમ પ્રમાણે જ મળે છે. સૌ કોઈ દુર્ગમ આપત્તિઓ પાર કરે અને સૌ કોઈ મંગળ દર્શે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The fruit of learning depends on two factors: one’s innate/formed understanding (mati) and one’s actual study/recitation effort (pāṭha). Instruction alone is not enough; results arise proportionately to capacity and disciplined practice, and the verse closes with a universal wish for safety and welfare.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs on righteous conduct and practical wisdom. Here he summarizes a principle about education—how knowledge becomes effective—and then offers a benedictory prayer that all may cross dangers and attain auspicious well-being.