Shloka 126
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
यथा<55दित्यान्मणेश्षापि वीरुद्धयश्चैव पावक: । जायन्त्येवं समुदयात् कलानामिव जन्तव:
yathādityān maṇeḥ śāpī viruddhayaś caiva pāvakaḥ | jāyanty evaṃ samudayāt kalānām iva jantavaḥ ||
જેમ સૂર્યકિરણોના સ્પર્શથી સૂર્યકાંત-મણિમાંથી અગ્નિ પ્રગટ થાય છે અને લાકડાંના પરસ્પર ઘર્ષણથી પણ અગ્નિ ઉત્પન્ન થાય છે; તેમ જ આ કલાઓના સમુદાયના સંયોગથી જીવ જન્મ ગ્રહણ કરે છે॥
भीष्य उवाच
Educational Q&A
That birth and manifestation occur when the necessary causes and conditions assemble—like fire emerging from a sunstone under sunlight or from wood through friction—so embodied existence is the result of a lawful conjunction of constituent factors (kalās).
Bhīṣma is instructing (in Śānti Parva’s didactic setting) by giving two familiar analogies for emergence: fire appears when the right enabling conditions are present; likewise, beings arise when the previously discussed constituent elements combine.