Shloka 37
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
विश्वाविश्वेति यदिदं गन्धर्विेन्द्रानुपृच्छसि । विश्वाव्यक्तं परं विद्याद् भूतभव्यभयंकरम्
viśvāviśveti yad idaṃ gandharvīndrānupṛcchasi | viśvāvyaktaṃ paraṃ vidyād bhūtabhavyabhayaṅkaram ||
યાજ્ઞવલ્ક્ય બોલ્યા—હે ગંધર્વેન્દ્ર! તમે ‘વિશ્વા’ અને ‘અવિશ્વ’ વિષે જે પૂછો છો, જાણો કે ‘વિશ્વા’ એ પરમ અવ્યક્ત છે; એ જ સર્વોચ્ચ તત્ત્વ છે, જે ભૂત અને ભવિષ્યના પ્રાણીઓ માટે પણ ભયંકર જણાય છે।
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the highest reality as the all-pervading Unmanifest (avyakta), beyond the categories of ‘universal’ and ‘non-universal’ as ordinarily conceived, and portrays it as a transcendent principle that inspires awe across time (past and future).
In a philosophical exchange in Śānti Parva, Yājñavalkya responds to a question posed to him (addressed as ‘lord of the Gandharvas’) about the notions of viśva and aviśva, redirecting the inquiry toward the supreme, unmanifest ground of existence.