Shloka 7
नारद–शुक संवादः (Nārada–Śuka Dialogue): Tyāga, Saṃyama, and Vyakta–Avyakta Viveka
वेदेषु चाष्टगुणिनं योगमाहुर्मनीषिण: । सूक्ष्ममष्टगुणं प्राहुनेंतरं नृपसत्तम
vedeṣu cāṣṭaguṇinaṃ yogam āhur manīṣiṇaḥ | sūkṣmam aṣṭaguṇaṃ prāhur na itaraṃ nṛpasattama ||
યાજ્ઞવલ્ક્ય બોલ્યા—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! મનીષીઓ કહે છે કે વેદોમાં યોગ બે પ્રકારનો વર્ણિત છે—સ્થૂલ અને સૂક્ષ્મ. સ્થૂલ યોગ અણિમા વગેરે અષ્ટસિદ્ધિ આપનાર કહેવાય છે; પરંતુ સૂક્ષ્મ યોગ જ ખરેખર અષ્ટાંગ છે—યમ, નિયમ, આસન, પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર, ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ—આ આઠ અંગોથી યુક્ત; બીજો નથી.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two ‘eightfold’ yogas: a gross form associated with attaining the eight siddhis (like aṇimā), and a subtle form identified as the true eight-limbed discipline (yama through samādhi). It implicitly prioritizes inner ethical-meditative transformation over the pursuit of powers.
In Śānti Parva’s instructional setting, Yājñavalkya addresses a king and clarifies competing notions of ‘eightfold yoga,’ steering the listener away from power-oriented practice and toward the classical inward path of restraint, discipline, meditation, and absorption.