Shloka 8
शुकस्य मिथिलागमनम् (Śukasya Mithilāgamanam) — Śuka’s Journey to Mithilā and the Courtly Test
Devanagari script
ततः कालाग्निमासाद्य तदम्भो याति संक्षयम् | विनष्टे5म्भसि राजेन्द्र जाज्वलत्यनलो महान्,तदनन्तर कालाग्निकी लपटमें पड़कर वह सारा जल सूख जाता है। राजेन्द्र! जलके नष्ट हो जानेपर आग अत्यन्त भयानक रूप धारण करती है और सब ओर बड़े जोरसे प्रज्वलित होने लगती है
Translation
ત્યારબાદ કાલાગ્નિનો સ્પર્શ થતાં તે સર્વ જળ ક્ષય પામે છે. હે રાજેન્દ્ર! જળ નષ્ટ થતાં મહાન અનલ ભયંકર રૂપ ધારણ કરીને સર્વ દિશામાં પ્રચંડ વેગે પ્રજ્વલિત થાય છે.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
कालाग्निम्the fire of Time (cosmic fire)
कालाग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootकालाग्नि
FormMasculine, Accusative, Singular
आसाद्यhaving reached/encountered
आसाद्य:
TypeVerb
Rootआ-√सद्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), prior action (having reached)
तत्that (water, i.e., that mass of water)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
अम्भःwater
अम्भः:
Karta
TypeNoun
Rootअम्भस्
FormNeuter, Nominative, Singular
यातिgoes, reaches
याति:
TypeVerb
Root√या
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada
संक्षयम्destruction, drying up, exhaustion
संक्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंक्षय
FormMasculine, Accusative, Singular
विनष्टेwhen (it is) destroyed
विनष्टे:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवि-√नश्
Formक्त (past passive participle used as locative absolute), Neuter, Locative, Singular
अम्भसिin the water / when the water (is gone)
अम्भसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअम्भस्
FormNeuter, Locative, Singular
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
जाज्वलतिblazes intensely
जाज्वलति:
TypeVerb
Root√ज्वल्
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada, Desiderative/Intensive reduplication (frequentative sense)
अनलःfire
अनलः:
Karta
TypeNoun
Rootअनल
FormMasculine, Nominative, Singular
महान्great, mighty
महान्:
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
याज़्वल्क्य उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes