Shloka 4
Śuka’s Manifestation from the Araṇi (Āraṇeya-janma) — शुकजन्म (आरणेय-सम्भव)
Devanagari script
संवत्सरमुषित्वाण्डे निष्क्रम्य च महामुनि: । संदधे स महीं कृत्स्नां दिवमूर्थ्व प्रजापति:,वे महामुनि प्रजापति ब्रह्मा उस सुवर्णमय अण्डके भीतर एक वर्षतक निवास करके उससे बाहर निकल आये। फिर उन्होंने सम्पूर्ण पृथ्वी, आकाश और ऊर्ध्वलोक (स्वर्ग) की सृष्टिके लिये विचार आरम्भ किया
Transliteration
saṃvatsaram uṣitvā aṇḍe niṣkramya ca mahāmuniḥ | sandadhe sa mahīṃ kṛtsnāṃ divam ūrdhvaṃ prajāpatiḥ ||
Translation
યાજ્ઞવલ્ક્ય બોલ્યા—મહામુનિ પ્રજાપતિ બ્રહ્મા તે સુવર્ણમય અંડામાં એક વર્ષ નિવાસ કરીને પછી બહાર આવ્યા. ત્યારબાદ તેમણે સમગ્ર પૃથ્વી, આકાશ અને ઊર્ધ્વલોકોની સૃષ્ટિ માટે મનમાં સંકલ્પ કર્યો.
Word by Word
संवत्सरम्for a year (duration)
संवत्सरम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंवत्सर
FormMasculine, Accusative, Singular
उषित्वाhaving dwelt/stayed
उषित्वा:
TypeVerb
Rootवस् (उष् as past gerund formation of √वस् 'to dwell')
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Prior action (having dwelt)
अण्डेin the egg (cosmic egg)
अण्डे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअण्ड
FormNeuter, Locative, Singular
निष्क्रम्यhaving come out
निष्क्रम्य:
TypeVerb
Rootनि√क्रम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Prior action (having gone out)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
महामुनिःthe great sage
महामुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहामुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
संदधेhe arranged/formed/created (set in order)
संदधे:
TypeVerb
Rootसम्√धा
FormLiT (Perfect), Third, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
महीम्the earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Accusative, Singular
कृत्स्नाम्entire/whole
कृत्स्नाम्:
TypeAdjective
Rootकृत्स्न
FormFeminine, Accusative, Singular
दिवम्the heaven/sky
दिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (दिव)
FormFeminine, Accusative, Singular
ऊर्ध्वम्upwards/above
ऊर्ध्वम्:
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व
प्रजापतिःPrajapati (lord of creatures)
प्रजापतिः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजापति
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
याज़्ञवल्क्य उवाच
Characters & Entities
Y
YājñavalkyaM
Mahāmuni (the great sage, i.e., Prajāpati)P
Prajāpati (Brahmā)A
aṇḍa (cosmic egg)M
mahī (earth)D
diva (heaven/sky)Ū
ūrdhvaloka (higher worlds)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes