Shloka 20
Śuka’s Manifestation from the Araṇi (Āraṇeya-janma) — शुकजन्म (आरणेय-सम्भव)
न चेन्द्रियव्युपरमे मनस्युपरमो भवेत् | एवं मन:प्रधानानि इन्द्रियाणि प्रभावयेत्
na cendriyavyuparame manasy uparamo bhavet | evaṁ manaḥ-pradhānāni indriyāṇi prabhāvayet |
પરંતુ ઇન્દ્રિયોની પ્રવૃત્તિ થંભી જાય એટલાથી મનમાં ઉપરતિ આવતી જ હોય એવું નથી. તેથી નિશ્ચયથી જાણવું જોઈએ કે સર્વ ઇન્દ્રિયોમાં મન જ મુખ્ય છે; મન જ ઇન્દ્રિયોને ચલાવે અને પ્રેરિત કરે છે.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Mere withdrawal of the senses does not guarantee inner peace; the mind remains active unless it is disciplined. Since the senses are mind-led, true restraint and ethical steadiness come from mastering the mind rather than only suppressing external sense-activity.
In the Śānti Parva’s instructional discourse, the sage Yājñavalkya explains principles of inner discipline to his listener(s), emphasizing psychological causality: the mind is primary and directs the senses, so spiritual practice must address the mind’s movements.